مقدمه

پارک و مرکز فرهنگی بِسکی یک پروژه شهری ۱۷٬۰۰۰ متر مربعی است که شامل یک پارک شهری ۱۵٬۵۰۰ متر مربعی و یک مرکز فرهنگی ۲٬۱۰۰ متر مربعی می‌باشد. این پروژه در شهر گنبد، در مجاورت جنگل هیرکانی - یک منطقه اکولوژیکی بااهمیت جهانی و میراث جهانی یونسکو - و ذخیره‌گاه زیست‌کره گلستان در شمال ایران واقع شده است.

این پروژه توسط مؤسسه سبزگامان بِسکی، یک سازمان غیردولتی محیط زیستی محلی که توسط خانواده مرحوم دکتر غلامعلی بِسکی - پزشک و انسان‌دوست - تأسیس شده است، سفارش داده شده و به یاد او و میراثش در زمینه حمایت از محیط زیست و مسئولیت‌پذیری اخلاقی تقدیم شده است.

در زمان سفارش پروژه، بخشی از سایت قبلاً بر اساس طرحی شهرداری با الگوی سنتی چهارباغ، با مسیرهای محوری و چندین شالوده ساختمان ساخته شده بود. دو سازه باقی‌مانده از این طرح اولیه حفظ و در طراحی جدید ادغام شدند که اساس راهبرد بازآفرینی و استفاده مجددی را تشکیل می‌دهند که مرکز فرهنگی را تعریف می‌کند.

ساختمان موجود که در ابتدا به عنوان کتابخانه و مرکز آموزشی طراحی شده بود، به یک مجموعه فرهنگی چندمنظوره تبدیل شد. این تبدیل از طریق اتصال دو سازه موجود توسط یک پل در طبقه اول و افزودن دو حجم جدید که سه فضای فرهنگی چندمنظوره را در خود جای می‌دهند، محقق شد. این توسعه با کمترین تأثیر بصری انجام شده است، به طوری که فرم ساخته‌شده با منظر ادغام می‌شود و اولویت بصری را به توپوگرافی و کاشت گیاهان می‌سپارد.

اهداف پروژه

بوستان بسکی در شهر گنبد کاووس، فرصتی‌ست برای بزرگداشت طبیعت و محیط‌‌زیست یگانه و غنی منطقه‌ی گلستان. برای ما این پروژه تلاشی بوده برای عبور از مرزهای پیش‌انگاشته‌ای‌ که برای معماری متصور است. بازشناسی ارزش‌های اکولوژیک منطقه و تبدیل شهر گنبد کاووس به مرکز فعالیت‌های زیست‌محیطی ایران رویکرد اصلی طراحی را در این پروژه شکل داده است. این بوستان به یاد فعالیت‌های دکتر بسکی و توسط بنیاد سبزگامان بسکی احداث شده است.

ایده

جنگل‌های هیرکانی به عنوان «میراث طبیعی جهانی» مفهومی کلیدی در رویکرد اصلی طراحی این پروژه است. این جنگل‌ها، همراه با کارکردهای منطقه‌ای، ملی و بین‌المللی پروژه، چشم‌انداز طراحی‌شده را به یک اکوسیستم انسانی و طبیعی بزرگ‌تر پیوند می‌دهند.

گیاهان پیشنهادی برای پارک بسکی ترکیبی از گونه‌های هیرکانی و گیاهان زینتی غیربومی هستند.

این پروژه به‌طورکلی تلاش می‌کند تا محدوده چشم‌انداز طراحی‌شده را به یک محیط ملی و بین‌المللی بزرگ‌تر گسترش دهد و به‌عنوان کاتالیزوری در توسعه پایدار اجتماعی و فرهنگی منطقه گلستان و حفظ طبیعی جنگل‌های هیرکانی عمل کند.

**ایجاد توپوگرافی ** در شکل دادن به توپوگرافی پروژه ما معیارهای طراحی و عوامل محیطی چندی را مد نظر داشتیم دید از داخل به خارج منظر طبیعی و جنگل گونه تعریف ارتباط پارک و ساختمان سطح بالای آب زیرزمینی و مسئلۀ کاشت درختان تعریف مقیاس انسانی در فضا تعریف فضاهای مختلف

اتصال در مقیاس های مختلف ما پروژه را در مقیاس ها مختلف در ارتباط با محیطش دیده ایم مقیاس محلی: رستوران، مدرسۀ موسیقی، زمین بازی کودکان، تجاری مقیاس ملی و جهانی: پارک به عنوان یک لابراتوار برای جنگل های هیرکانی، فضاهای چند منظوره برای رویدادهای بزرگ

گیاهان پیشنهادی برای پارک بسکی ترکیبی از گونه‌های هیرکانی و گیاهان زینتی غیر بومی هستند.پیشنهادِ گونه‌های گیاهی در دو فاز انجام شده است: فاز نخست شامل کاشت اولیه با گیاهان موجود در نهالستان‌های محلی، و سپس افزودن گونه‌های هیرکانی است تکمیل این فرآیند حدود شش سال طول خواهد کشید.گیاهان هیرکانی مورد نیاز این پروژه در نهالستانی که به‌طور ویژه برای این پروژه تأسیس شده، تکثیر می‌شوند.

در توپوگرافی ایجاد شده هر تپه به یک خانواده اصلی از گونه های جنگل هیرکانی اختصاص داده شده است. به این ترتیب هر یک از این زون ها اتمسفر و تقویم زیستی منحصر به فرد خودشان را دارد. این خانواده ها شامل شش گونه زیر هستند:

• توسکا
• صنوبر
• افرا
• بلوط
• انجیلی
• لیلکی

در توپوگرافی ایجاد شده، هر تپه به یکی از خانواده های گیاهی جنگل های هیرکانی اختصاص داده شده است این رویکرد به هر زون اتمسفر و تقویم گیاهی-زیستی خاص خود را می بخشد. زون های تعریف شده عبارتند از:

• خانواده توسکا
• خانواده بلوط
• خانواده افرا
• خانواده انجیری
• خانواده لیلکی
• خانواده صنوبر

ساختمان پارک با زیربنای ۲۰۰۰ مترمربع یک فضای چندعملکردی فرهنگی ایجاد کرده که شامل یک مجموعه‌ی سینمایی با سه سالن نمایش فیلم، یک گالری و فضای موزه‌ی شخصی دکتر بسکی است. دو واحد تجاری نیز در طبقه‌ی همکف ساختمان به عرضه‌ی محصولات ارگانیک و محلی اختصاص داده شده است. در طبقه‌ی اول یک رستوران با تراس وسیع مقابل آن طراحی شده است که بهره‌برداری از آن به صورت مشارکتی با مردم بوده و به ارائه‌ی غذاهای محلی خواهد پرداخت. بوستان بسکی به مساحت ۱۵۸۰۰ مترمربع شامل یک میدانگاه اصلی، فضای بازی کودکان، دو محوطه‌ی چمنزار برای گلگشت و مسیری است که برای برپایی بازارچه موقت پیش‌بینی شده است. این بازارچه که به ارائه‌ی محصولات طبیعی و تولیدات محلی کشاورزی و فرهنگی اختصاص خواهد داشت برای تقویت مشارکت محلی و بازشناسی ارزش‌های فرهنگی منطقه شکل خواهد گرفت. فضای پارک همچنین شامل یک محوطه‌ی دنج حول یک دریاچه‌ی کوچک است که محلی برای آرامش، سکون و تامل در میان طبیعت ایجاد کرده است.

این پروژه معماری را به عنوان چارچوبی برای تعامل فرهنگی، بوم‌شناختی و اجتماعی بازتعریف می‌کند، آگاهی محیط زیستی را تقویت می‌کند و ارتباط بین مردم و مکان را در بافت فشارهای محیطی و اجتماعی-اقتصادی مستحکم می‌سازد. طراحی توسط ارزش‌های هسته‌ای معماری به عنوان یک محرک اجتماعی هدایت می‌شود که از طریق گفت‌وگوی مستمر و همکاری با جامعه محلی تکامل یافته است. به همان اندازه مرکزی، باور به این اصل است که پایداری و تاب‌آوری ذاتاً محلی هستند و از راه‌حل‌های ریشه‌گرفته در زمینه اجتماعی، مصالح و بوم‌شناختی سرچشمه می‌گیرند.

نمای ساختمان از آجر دست‌ساز سنتی با چینش نواری استفاده می‌کند که با ایجاد برجستگی‌ها و فرورفتگی‌های متناوب، سایه‌اندازی غیرفعال را در اقلیم گرم منطقه فراهم می‌آورد و در عین حال به میراث معماری محلی ارجاع می‌دهد. یک دیوار سبز در نمای جنوبی نیز جذب انرژی خورشیدی را تعدیل می‌کند و ریزاقلیم را بهبود می‌بخشد. این راهبردها در کنار ادغام احجام در منظر و توپوگرافی اطراف، امکان خنک‌ماندن طبیعی فضاهای داخلی را فراهم می‌آورند، مصرف انرژی را به حداقل می‌رسانند و ساختمان را به گونه‌ای پایدار در بافت خود جای می‌دهند.

آبیاری

برای امکان‌پذیرسازی این منظر در اقلیم خشک گنبد، یک سیستم استخراج آب‌های زیرزمینی به عنوان بخشی از پروژه اجرا شده است. این سیستم با بهره‌گیری از منابع آب زیرزمینی سایت، آبیاری را پشتیبانی می‌کند و یک محدودیت بحرانی محیط زیستی را مورد توجه قرار داده و ایجاد کاشت مبتنی بر جنگل را فراتر از شرایط مرطوب منطقه هیرکانی ممکن می‌سازد. آزمایش‌های آب، مناسب‌بودن آن برای مصارف آبیاری را تأیید کردند. آب استخراج‌شده مازاد نیز برای استفاده خارج از سایت، از جمله مصارف کشاورزی محلی و سایر نیازهای منطقه‌ای در دسترس قرار گرفته و منظر را به عنوان یک رابط اکولوژیکی و زیرساختی فعال مطرح می‌سازد.

فرآیند میان‌رشته‌ای و مشارکتی

جنبه ضروری پارک و مرکز فرهنگی بِسکی، فرآیند میان‌رشته‌ای و مشارکتی آن است. این پروژه از طریق گفت‌وگوی مستمر میان کارفرما، معماران، مشاوران و جامعه محلی تکامل یافته است، با تعدیل‌های تکراری در برنامه، مصالح و جزئیات ساخت در پاسخ به بودجه، قابلیت‌های محلی و بازخورد جامعه. اصل تداوم در قلب راهبرد منظر قرار دارد: پارک به گونه‌ای طراحی شده که در طول زمان تکامل یابد، بالغ شود و سازگار گردد، و هم سیستم‌های اکولوژیکی و هم فرآیندهای طراحی مشارکتی را شکل دهد.

این پروژه که در چارچوب محدودیت‌های ناشی از بی‌ثباتی اقتصادی و سیاسی محقق شده است، نیازمند تاب‌آوری، انطباق‌پذیری و حل مسئله تکراری بود و نشان می‌دهد که پایداری تنها به عملکرد بوم‌شناختی محدود نمی‌شود، بلکه قابلیت دوام اجتماعی و فرهنگی درازمدت را نیز در بر می‌گیرد. در این بافت از عدم اطمینان، پروژه تجسم یک تعهد آگاهانه به تداوم و سرپرستی بین‌نسلی است.