یادمان میدان ولیعصر
۱۴۰۰
- محل
- تهران
- کارفرما
- سازمان زیباسازی شهر تهران
- مساحت (مترمربع)
- ۴٬۰۴۰
- نوع
- فضای باز،محوطهی عمومی
- وضعیت
- ایده
باز آفرینی میدان شهری
تقویت پیاده مداری
رویکرد اصلی طراحی، اصالت بخشی به انسان و خلق محیط انسانی برای شهروندان است. افزایش سرزندگی، حس تعلق، امنیت، آسایش و کیفیت زندگی در شهر از طریق تقویت پیاده مداری مهمترین هدف طرح است. اگرچه میدان ولیعصر به لحاظ ذهنی، بهعنوان «نقطه عطفی قوی» در منظر شهر تهران شناخته شده؛ اما ماهیت سواره آن سبب شده تا بیشتر آن را به عنوان «گرهگاهی در مسیرهای عبور» بشناسیم تا یک میدان شهری. این شرایط با اجرای وضع موجود که منجر به حذف بخش مهمی از حضور پیاده از تراز همکف شهر و انتقال آن به زیرزمین شده، تشدید شده است. لذا بازپسگیری فضای میدان از سیطرۀ اتومبیل و اهدای آن به فضای شهری خیابان و ایجاد میدان بهعنوان فضای زندگی جمعی در شهر حائز اهمیت است.
تلاقی دو پیاده راه سبز تهران
منظر ذهنی میدان ولیعصر بسیار متأثر از تلاقی دو محور ولیعصر و کشاورز به عنوان دو کریدور سبز مهم در تهران است و پتانسیل ایجاد تداوم در تجربه پیاده در این دو محور را دارد. لذا در طرح پیشنهادی، میدان به عنوان مفصلی برای خلق پیوستگی بین بلوار کشاورز با بخش غربی بلوار کریمخان و تداوم مسیر پیاده تا پارک بهجت آباد و به سمت میدان هفتتیر دیده شده است. میدان ولیعصر بخشی از پیاده راهی سبز برای گروه های مختلف شهروندان: پیاده، دوچرخه، معلولین، سالمندان و کودکان خواهد بود.
منظر ذهنی و منظر عینی میدان ولیعصر
مجموعهای از عناصر متعدد در منظر عینی میدان ولیعصر، شامل: سینما قدس، چشمانداز ابتدای بلوار (نهر آب و درختان)، نمای ساختمانهای بزرگ بدنۀ میدان و دیوارنگاره ضلع شمال غربی، تصویری از میدان را در ذهن شهروندان ثبت کردهاند که اگرچه در نوع خود منحصربهفرد است اما خوانا و منسجم نیست. عدم تناسب این عناصر با یکدیگر- به لحاظ معنایی، تاریخی، کارکردی و کالبدی- سبب شده تا منظر ذهنی میدان در شهر همراه با آشفتگی باشد و عنصری یگانه که مجموعۀ فضای میدان را به لحاظ معنایی در ذهن مخاطب ثبت کند در اینجا وجود ندارد. لذا طراحی عنصر نشانهای که متناسب با هویت معنایی و مقیاس ذهنی و عملکردی میدان باشد ضرورت دارد.
کیفیت فضای شهری عمودی
یکی دیگر از چالشهای طراحی نیز ارائۀ ایدهها و راهکارهایی برای ارتقای کیفیت فضایی- کالبدی فضای موجود در زیرزمین و ارتباط فضایی بین ترازهای مختلف فضای عمومی است. با ایجاد سایه، بازی با نور و افزایش سبزینگی و زیباسازی سعی شده تا آسایش محیطی و زیبایی فضا ارتقا پیدا کند.
بدنۀ میدان ولیعصر : کالبد، کاربری، ادراک منظر شهری
بخشی از خوانایی میدان در منظر شهری به ویژگی ساختمان های بدنۀ آن باز میگردد. از چهار ساختمان اصلی بدنۀ میدان، به غیر از سینما که کاربری فرهنگی و عمومی دارد، بقیۀ بناها برای غالب شهروندان ناشناخته و ناخوانا هستند. این ساختمان ها شامل سازمان صنایع دستی، دانشگاه خبر و ساختمان بنیاد مستضعفان است. در طرح حاضر، ایجاد دسترسی مستقیم به طبقات بالای همکف در این بناها از طریق اتصال با فضای سبز میانی پیشنهاد شده است که ارتقای کیفیت دسترسی و ارزش افزوده برای این بناها را به دنبال دارد. همچنین بازتعریف کاربری این ساختمانها در بلندمدت و انتشار فضای عمومی به بدنۀ میدان پیشنهاد می شود. گسترش پهنۀ فضای عمومی و تقویت پیوستگی در این فضا، نقش بسزایی در ادراک شهری میدان خواهد داشت.
طرح پیشنهادی طرح پیشنهادی شامل یک کف بتنی در تراز شش متری از سطح زمین و بر روی جزیرۀ میدان است که پیونددهندۀ فضاهای شهری پیاده در ترازهای مختلف خواهد بود. یک رامپ پیاده که در بلوار کشاورز و بر روی نهر موجود آغاز میشود، با حرکتی نرم، شهروندان را به این فضای مرکزی هدایت میکند و در امتداد خیابان به بلوار کریمخان میرساند. مسیر پیاده سپس به سمت بهجتآباد در بلوار کریمخان ادامه پیدا میکند.
وویدهایی در این تراز، ارتباط فضایی را با طبقات زیرین برقرار میکند و نور و جریان هوا را به پایین انتقال میدهد. فضای سبزی که بر روی میدان ایجاد شده، امتداد هویت و کیفیت سبز خیابان ولیعصر و بلوار کشاورز است که در اینجا تلاقی دارند. این سازۀ ظریف به لحاظ فنی یک پوسته بتنی یکپارچه (thin shell structure) است که بر روی ستونهای موجود در فضای میانی قرار میگیرد. خمیدگیها و انحناهایی در گسترۀ صفحه که تا لبهها و جانپناهها نفوذ میکند، تنشهای سازهای را در کل صفحه پخش میکند و به سبکتر و ظریفتر بودن سازه کمک میکند. پایههای ستونها به شکل قیفهایی توخالی طراحی شده که امکان کاشت درخت را بر روی این صفحه ایجاد میکند.
عنصر نشانهای میدان بهصورت یک المان عمودی به ارتفاع 60 متر طراحی شده است. این سازه نمادین با الهام از مفاهیم عرفانی و دینی اتصالی بین زمین (بهعنوان دنیای مادی، جامعه انسانی، امروز و اینجا) و آسمان (بهعنوان نماد الهی، عالم باقی، امید و آینده) برقرار میکند. در داخل این سازه آسانسوری تعبیه شده که ارتباط عمودی بین طبقات را از 2- تا 1+ برقرار میکند. قطر این سازه سبک فولادی در قاعدۀ آن چهار متر است که هر چه به سمت بالاتر میرود به صفر نزدیکتر میشود. بخش بالایی المان با یک متریال آینهای و بازتابدهنده (مانند آلومینیوم) پوشانده میشود و بازتابدهندۀ تصویر آسمان بر روی سطح سازه خواهد بود. بهاینترتیب با بازی رنگ و نور انتهای المان در آسمان محو میشود و تصویری از ابدیت را منعکس میکند.
بخش عمده فضای سبز میدان با حداقل عمق خاک لازم (30-20 سانتیمتر) و با ارتفاع حدود یک متر ایجاد میشود. با کاشت گیاهان رونده و آویز در لبهها و وویدها سبزینگی به فضای زیرزمین انتشار پیدا میکند. با انتخاب گیاهان بومی و سازگار با محیط و نحوه کاشت طبیعی و غیرتزئینگرا ، ایجاد منظری طبیعی و متناسب با منظر کوهپایهای تهران مدنظر است. درختانی با نیاز آبی کم و مقاوم به شرایط خاص طرح مدنظر هستند.
معمار
فیروز فیروز
تیم طراحی
محمدحسن مهراز
زینب هوشنگی
الهه صالح پور
الهه بارانی
سپهر یونس نژاد